Phim The Great Gatsby (2013)

Dường như đã trở thành “dớp”, mỗi lần một phiên bản điện ảnh của The Great Gatsby ra đời là lại bị giới phê bình chỉ trích. Bộ phim được công cũng không phải là ngoại lệ. Mặc dù có dàn diễn viên thuộc hàng “khủng” như Leonardo DiCaprio, Carey Mulligan và Tobey Maguire, bộ phim của đạo diễn Baz Luhrmann vẫn làm nhiều người hâm mộ Gatsby thất vọng. Là phim được trông đợi trong mùa hè này, lại được chọn chiếu mở đầu cho liên hoan phim Cannes năm nay, nhưng The Great Gatsby (2013) hóa ra lại là một bữa tiệc “nghe nhìn” hỗn độn.

Gatsby4

Người ta tìm đến phim chỉ để hồi nhớ lại cảm giác hoang mang xưa cũ

Từ đạo diễn đến diễn viên,từ quay phim đến người làm nhạc đều để lại quá nhiều dấu ấn cá nhân, trong khi cái “thần” của tác phẩm gốc thì không truyền tải được. Đó là tính mơ hồ, huyền bí trong gương mặt và cảm xúc của từng nhân vật, là nhịp điệu chậm rãi và u buồn của dòng hồi tưởng. Đó còn là bản hòa phối đồng điệu giữa âm thanh và màu sắc, giống như một đặc tính muôn thuở của nhạc jazz: sự ứng tấu bằng bản năng nhưng chưa bao giờ xa rời lý trí.

Bức chân dung của Thời đại Jazz

Cốt truyện của The Great Gatsby khá đơn giản. Nick Carraway là một chàng trai chân chính, chuyển đến New York với ước muốn làm giàu. Căn nhà anh thuê ở Long Island nằm bên cạnh tòa dinh thự của một người có xuất thân bí ẩn nhưng vô cùng giàu có: Jay Gatsby. Ông nổi tiếng trong vùng nhờ những bữa tiệc xa hoa, đình đám. Sau khi kết bạn với Gatsby, Nick nhận ra rằng tất cả sản nghiệp ông đạt được – từ gia tài, xe hơi đến dinh thự – đều nhằm gây sự chú ý với mối tình đầu quá vãng: nàng Daisy xinh đẹp, em gái họ của Nick. Daisy từng yêu Gatsby say đắm nhưng lúc này đã cưới Tom Buchana. Qua giọng kể của Nick, câu chuyện xoay quanh mối quan hệ tay ba giữa Gatsby, Daisy và Tom.

Xếp thứ hai trong danh sách những tiểu thuyết vĩ đại nhất thế kỷ 20 do Modern Library bình chọn, nhưng con đường chinh phục độc giả của The Great Gatsby khá gian nan. Không giống cuốn tiểu thuyết đầu tay – This Side of Paradise – đã mang lại chỗ đứng cho Scott Fitzgerald, The Great Gatsby khi ra mắt vào năm 1925 chỉ nhận được phản hồi mờ nhạt và có số lượng phát hành khiêm tốn. Nhiều bản in vẫn còn sót lại trong kho vào lúc tác giả qua đời vì suy tim năm1940. Phải đến 5 năm sau, khi quân đội Mỹ phân phối 150.000 bản in cho các quân nhân, quyển sách mới được truyền bá rộng rãi và trở thành cuốn tiểu thuyết Mỹ kinh điển.

Bằng giọng kể dửng dưng, vô tình, thậm chí mang thái độ xa lánh, cuốn sách mang lại cho người đọc những cảm xúc đối nghịch về đạo đức, tội ác, tiền bạc và giấc mơ Mỹ. Chính Fitzgerald cũng ý thức về cách viết của mình và coi đó như một sự thử nghiệm. Ông muốn mỉa mai những ảo tưởng lớn lao của xã hội Mỹ lúc bấy giờ về sự thành đạt, về giàu sang phú quý. Tình yêu của Gatsby và Daisy là một hình ảnh mang đầy tính biểu tượng: người đàn ông mất bản ngã đặt cạnh một phụ nữ suy đồi. Sau này, trong một tác phẩm tự truyện, Fitzgerald từng nói: “Phụ nữ không học được nhiều từ sách vở hay từ những giấc mơ của họ. Bài học lớn nhất của họ xuất phát từ hiện thực và sự va chạm với những người đàn ông thành đạt”.

Bữa tiệc có ý đồ của âm thanh và màu sắc

Những buổi tiệc xa hoa ở nhà “đại gia” Gatsby được xem là cảnh “ăn chơi” kinh điển trong nền văn học Mỹ. Ngôn ngữ tác phẩm phù hợp với không khí của thời đại nhạc Jazz lúc bấy giờ. Đó là thứ ngôn ngữ mang đầy màu sắc: màu xanh của da trời, màu xanh của lá cây hay màu vàng vọt của âm thanh trong những bữa tiệc (cũng là màu vàng của cây kèn trumpet). Đây là một thách thức lớn với các nhà làm phim.

Bộ phim chuyển thể năm 1974 của đạo diễn Jack Clayton đã phần nào khắc họa được cảnh ấy. Phim mang tông màu sáng mờ. Ngay cả gương mặt lẫn diễn xuất của diễn viên cũng chìm và mờ nhạt vào phông nền. Đó là sắc màu của ảo tưởng. Robert Redford ngày ấy là lựa chọn thích hợp cho vai Gatsby: anh điển trai, điềm đạm, lịch lãm và không phơi bày cái tôi quá lớn.

Trong khi đó, cảnh tiệc tùng trong bộ phim mới của Baz Luhrmann lại thiên về sự phô trương để tận dụng lợi thế của phiên bản 3-D. Người xem chỉ thấy được cảnh “ăn chơi” hỗn độn chứ chưa cho thấy sự sắp đặt có chủ ý về âm thanh và hình ảnh. Leonardo DiCaprio năm nay cũng 38 tuổi như Redford ngày ấy, nhưng khuôn mặt anh quá đậm nét. DiCaprio thường cố đặt nhiều dấu ấn cá nhân vào nhân vật.

Bắt đầu từ hai phim J.Edgar và Django Unchained gần đây, Leonardo đang tỏ ra tham vọng trong việc xây dựng hình tượng mới về người đàn ông “trưởng thành”. Anhmuốn thay đổi mình sau khi đã gieo vào đầu khán giả hình ảnh cậu bé lập dị trong What’s Eating Gilbert Grape(1993) hay chàng trai hút hồn phụ nữ trong Titanic (1997).

Tượng đài khó đổ

Hai năm gần đây, phim chuyển thể từ dòng văn học kinh điển hầu như không vượt qua được cái bóng quá lớn của tác phẩm gốc: từ Wuthering Heights, On the Road, Anna Karenina cho đến The Great Gatsby. Chỉ có Jane Eyre và Les Misérables là thoát khỏi vận mệnh đen đủi ấy khi nhận được nhiều phản ứng tích cực từ phía các “fan văn học”. Các nhà làm phim “Những người khốn khổ” đã tránh đâm đầu trực diện nhờ một hướng tiếp cận khác: thể loại phim nhạc kịch.

Lý do của các thất bại ấy hoàn toàn dễ hiểu. Một khi văn học đã gieo vào đầu người đọc một nỗi hoang mang, thậm chí ám ảnh, người ta tìm đến phim chỉ để hồi nhớ lại cảm giác hoang mang xưa cũ. Đưa người xem trở về ký ức ấy đã khó, kéo họ ra và đặt họ vào một trải nghiệm hoàn toàn mới lại càng khó hơn. The Great Gatsby là một trường hợp như thế. Dù nhiều thế hệ người đọc đã trôi qua, dường như người ta vẫn chưa thoát khỏi chu kỳ ecstasy mà “bức chân dung của Thời đại Jazz” một thời mang lại.

Gatsby3

Đó là sự ứng tấu bằng bản năng nhưng chưa bao giờ xa rời lý trí

Các bản dịch The Great Gatsby tại Việt Nam:

  1. Con người hào hoa: Bản dịch của Mặc Đỗ, do Đất sống xuất bản vào thập niên 1950.
    Gatsby vĩ đại: Nhà xuất bản Tác phẩm mới, năm 1985. Bản dịch của Hoàng Cường có sự “nam tính”, đúng khí chất của Scott Fitzgerald.
    Đại gia Gatsby: Nhã Nam và Nhà xuất bản Hội nhà văn, năm 2009. Bản dịch của Trịnh Lữ trau chuốt và uyển chuyển. Cảnh tiệc tùng ở nhà Gatsby được ông chuyển ngữ rất khéo: “yellow cocktail music” được ông dịch là “nhạc vàng”. Đơn giản mà vẫn duyên dáng.

Các phiên bản điện ảnh củaThe Great Gatsby

  • Năm 1926: Đạo diễn Herbert Brenon. Được xem là trung thành nhất với tác phẩm, nhưng đến nay đã bị thất lạc.
  • Năm 1949: Đạo diễn Elliott Nugent
  • Năm 1974: Đạo diễn Jack Clayton, Francis Ford Coppola biên kịch. Cho đến nay, đây là phiên bản nổi tiếng nhất. Mia Farrow vào vai Daisy Buchanan và nhân vật Gatsby do nam tài tử Robert Redford đóng.
  • Năm 2000: Đạo diễn Robert Markowitz, thuộc thể loại phim truyền hình và nhanh chóng rơi vào quên lãng.
  • Năm 2013: Đạo diễn Baz Luhrmann. Với các diễn viên Leonardo DiCaprio, Carey Mulligan, Tobey Maguire. Nhạc phim do nhiều tên tuổi lớn đảm nhiệm: Jay-Z, Beyoncé, André 3000. Phim được công chiếu tại các cụm rạp ở Việt Nam từ ngày 28/6

Bài viết hay trên Blog

Leave a Comment